Co to jest konflikt interesów można mniej-więcej domyślić się. Powstaje na przykład wtedy, gdy osoba pracuje na zlecenie dwóch organizacji mających odmienne cele.

W naszym przypadku może to być:

• Pan Robert Gabarkiewicz, który działa dla Monsanto Polska oraz Polskiej Federacji Biotechnologii, niezależnego stowarzyszenia non-profit. Pan Gabarkiewicz nawet gdyby chciał, nie może jednocześnie być lojalnym Monsanto przynosząc zysk firmie oraz jednocześnie być niezależnym w opiniach odnośnie GMO.
• Tak samo prezes tej Federacji, prof. Tomasz Twardowski, który będąc związany z Monsanto nie może w sposób obiektywny prowadzić działań PFB. Działania nie są obiektywne i niezależne, tylko podporządkowane celom korporacji.
• Dziwnym tworem jest GBE Polska, który to twór ma za zadanie dostarczać bezstronnej informacji, a składa się z grupy firm z branży biotechnologicznej. Wiadomo, że informacja nie będzie bezstronna tylko korzystna dla tych firm.
• Prosty przykład: prof. Andrzej Anioł tworzy „niezależny” raport finansowany przez Monsanto.

Pojęcie konfliktu interesów jest ściśle związane z firmą Monsanto, dlatego zajmiemy się tym zagadnieniem nieco głębiej.

• Zapraszamy do zapoznania się z tym dokumentem (kopia lokalna) ze strony antykorupcja.edu.pl. Bardzo dobre opracowanie, autor: Anna Lewicka-Strzałecka (Instytut Filozofii i Socjologii PAN). Dla większość osób będzie zbyt długi, dlatego wyciągniemy to co najważniejsze.

Przedmiotem mojego referatu jest konflikt interesów, który ma miejsce wówczas, gdy człowiek (lub organizacja) zobowiązany jest – w wyniku zewnętrznych okoliczności lub własnych działań - do podwójnej lojalności, czyli powinien realizować cele, których jednoczesne osiągnięcie nie jest możliwe w pewnej sytuacji. Mówiąc inaczej, człowiek (lub organizacja) znajduje się w sytuacji konfliktu interesów wtedy, gdy działając na własną korzyść lub korzyść pewnego podmiotu, wobec którego ma zobowiązania, działa jednocześnie wbrew interesowi innego podmiotu, wobec którego także powinien być lojalny.

Ilustratywnym przykładem takiej sytuacji jest konflikt powinności urzędnika podejmującego decyzje dotyczące firmy, w której ma udziały czy nakaz podwójnej lojalności dziennikarza mającego napisać krytyczny reportaż o koncernie samochodowym, który użyczył mu swego produktu do testowania.

Współcześni naukowcy wynagradzani przez biznes za pełnienie funkcji konsultantów narażają się na sprzeniewierzenie się tym normom, które zdaniem Mertona decydują o istocie nauki, a więc takim jak uniwersalność, powszechność, bezstronność, zorganizowany sceptycyzm.

Analiza aktów prawnych i kodeksów etycznych wskazuje, że nakazują one unikania zarówno rzeczywistych jak i potencjalnych konfliktów interesów. Przykładem tego pierwszego jest penalizacja przyjmowania korzyści finansowych przez osobę pełniącą funkcję publiczną, przykładem drugiego – zakaz uczestnictwa osób pełniących funkcje publiczne we władzach spółek prawa handlowego.
A czy fakt, że człowiek z Monsanto jest Przewodniczącym Komisji Rewizyjnej niezależnego stowarzyszenia non-profit jest zgodne z prawem?

Jasne, że nie każda teoretyczna możliwość konfliktu interesów prowadzi do nadużyć, podobnie jak nie każda jazda po pijanemu kończy się wypadkiem.

Ewidentnym przykładem potencjalnego konfliktu interesów jest ocenianie produktów przez ekspertów, którzy są powiązani z wytwórcami tych produktów.
Albo fakt, że prof. Twardowski wypowiada się korzystanie o produktach Monsanto. Dalej czytamy:

Praktyka ta może mieć szczególnie dotkliwe konsekwencje w przypadku rynku farmaceutycznego, polegające na ukrywaniu negatywnych skutków określonych leków lub przypisywaniu im właściwości, których nie posiadają.

W społeczeństwie polskim świadomość naganności potencjalnego konfliktu interesów jest nikła.

Wykazano na przykład, że lekarze faworyzują w swojej praktyce klinicznej produkty tych firm farmaceutycznych, z którymi są powiązani.

Wydanie przez badacza negatywnej opinii o leku wytwarzanym przez koncern, który zatrudnia tego badacza jako konsultanta albo napisanie przez dziennikarza niepochlebnego artykułu o firmie, przez którą został obdarowany lap-topem w czasie konferencji prasowej stanowi sprzeniewierzenie się mocno ugruntowanej społecznej normie, mogące mieć różne skutki, poczynając od dyskomfortu moralnego a kończąc na wykluczeniu i stratach materialnych.

W polskim systemie prawnym przepisy prawne dotyczące konfliktu interesów tworzone były w różnym czasie i znajdują się w różnych systemach uregulowań, co nie sprzyja ich spójności i klarowności. Najszerszy zakres przepisów obejmują ustawa o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, tzw. ustawa antykorupcyjna (z 1997 r.), ustawa o pracownikach samorządowych (z 1996 r.) oraz ustawy o samorządzie gminnym (z 1990 r.), powiatowym (z 1998 r.) i wojewódzkim (z 1998 r.) znowelizowane w 2002r.